Memleket-Mevzuat Dergisi-Yerel Yönetim Araştırma Yardım ve Eğitim Derneği
(YAYED) Cilt:3 Sayı:25 Temmuz 2007 sayfa:56-58.
SU KESİNTİSİ DURUMUNDA ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER
Doç.Dr. Ömer Faruk TEKBAŞ,
Doç.Dr. Recai OĞUR
GATA Halk Sağlığı AD. Öğr.Üyesi
Topluma temiz ve güvenli su sağlanmasında süreklilik, toplum sağlığını korumada
temel prensiptir. Bu konuda mümkün olan tüm alternatifler değerlendirilmelidir. Çünkü insan
ve toplum sağlığını doğrudan etkileyen etmenler arasında belki de en önemlisi içme ve kullanma
sularının sağlıklı temiz ve yeteri miktarda topluma ulaştırılmasıdır. Bu görev tek başına bir meslek
grubunun ya da bir kurumun sorumluluğuna da bırakılmamalıdır.
Bu çabalarda yerel yönetimlerin, kamu kuruluşlarının olduğu kadar sağlık personelinin de görevi
vardır. Her sağlık personeli su kirliliğinin olası nedenlerini ve sağlık etkilerini bilmeli, verilecek sağlık hizmetlerinde bu etkileri göz önünde bulundurmalıdır. Bunun yanında kamu görevi yapan yerel veya merkezi yönetimin ilgili organları, sağlık personelinin danışmanlığından yararlanarak, sağlık eğitim faaliyetlerine destek olarak, işbirliği içinde sağlıklı, temiz ve yeteri miktarda içme ve kullanma
suyunun topluma ulaştırılması çabalarına katılmalıdır.
Suyun azlığı veya yokluğu; kişisel hijyeni olumsuz yönde etkileyerek kentsel alanlarda
özellikle de okul, kışla, hastane gibi toplu yaşanılan yerlerde bulaşıcı hastalıkların
görülmesine ve salgınların çıkmasına neden olabilir. Bu nedenle su kesintilerinden mümkün
olduğunca kaçınılmalıdır. Alınan bütün tedbirlere rağmen su kesintisi kaçınılmaz ise; özellikle şehirlerde ve toplu yaşanılan yerlerde daha dikkatli olmalıdır. Su kesintisi uygulanmak zorunda kalındığında alınması gereken önlemler ve dikkat edilmesi gereken hususlar mutlaka bilinmeli ve topluma bildirilmelidir.
Yerel Yönetimler, Birim Amirleri ve Yöneticiler Düzeyinde Bilinmesi ve Uygulanması
Gereken Tedbirler
- Öncelikle su kesintisine gidilmemesi için tüm alternatifler değerlendirilmeli,
zamanında tedbir alınmalıdır. Yerel yönetimler ve ilgili birim yönetimleri güvenli su
kaynaklarını devreye sokmalıdırlar.
- Normalde kişilerin kullandığı sulardaki serbest klor miktarının 0.5 ppm (mg/L) olması
istenmekle birlikte su kesintilerinin yaşandığı yerlerde ve özelikle sıcaklığın yüksek olduğu
yaz aylarında sudaki serbest klor düzeyi 1 ppm olarak ayarlanmalıdır.
- Su kesintilerinin yaşandığı dönemlerde bireyler su temini için kişisel olarak su
depolamaya çalışacaklardır. Bu durumda sağlık açısından kaynağı bilinmeyen kuyu sularını
kullanmak, yıllardır kullanılmayan su depolarını kullanmak vb. riskli olabilecek bireysel
uygulamalar ortaya çıkabilecektir. Bu tür durumlar için yönetim tarafından tedbir alınmalı;
kişilere su temin edebilecekleri güvenli su kaynağı gösterilmeli veya ulaştırılmalıdır.
- Su kesintilerinden rant sağlamaya çalışan kişilere fırsat verilmemelidir. Özellikle
gecekondu bölgeleri ve sosyoekonomik düzeyi düşük yerleşim alanlarında su tankerleri ile
kaynağı bilinmeyen suları satışlara fırsat verilmemelidir. Bu tür durumlarda satışa sunulan
sular, toplum sağlığıyla doğrudan oynamak anlamına geleceği için belediye ve kolluk
güçlerinin denetimi arttırılmalıdır. Denetimsiz, izinsiz ve ruhsatsız su satışlarının ihbar
edilmesi için halka duyurular yapılmalı, ihbar telefon numaraları basın yayın organları ile sık
sık duyurulmalıdır.
- Su kesintisi durumlarında su depolarının önemi daha da artacaktır. Depoların insan ve
diğer canlılara karşı fiziksel güvenliği sağlanmalı, su depoları yılda en az iki kez temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir.
- Suyun temin edildiği kaynaktan bağımsız olarak depo suları klorlanmalıdır. İdeal
uygulama suyun depodan çıktığı noktada klorlanmasıdır. Su kesintisi uygulanan dönemlerde
sudaki serbest klor düzenli olarak günde en az iki kez takip edilmelidir.
- Kuyu sularının genel olarak kolayca kirlenebileceği ve arıtma – dezenfeksiyon
uygulanmadan kullanımlarının sağlıklı olmayacağı kabul edilmelidir. Bu nedenle kuyu
sularının kullanımı ilk tercih olmamalıdır. Derinden, basınçlı olarak gelen ve jeolojik, fiziksel,
kimyasal ve mikrobiyolojik olarak sağlıklı olduğu gösterilmiş olan artezyen kuyuları
dışındaki yer altı suları doğrudan insanların kullanımına sunulmamalıdır. Diğer sular gibi
kuyu sularının da laboratuar analizleri düzenli olarak yaptırılmalıdır. Kuyu suları da diğer
sular gibi kullanımdan önce klorlanmalıdır.
- Su kesintisi sırasında ana boru içindeki basınç sıfıra düşeceğe için daha ince
borulardaki basınç ana borudan daha fazla olur. Bu nedenle su geriye doğru akacaktır. Bu
durum “geri emilim” (Back syphonage) olarak adlandırılır. Örneğin; çamaşır makinesinin
içindeki su, içine hortum atılmış bir havuz veya küvetteki su, şebekeye geri emilebilir.
Şebekeye giren bu su, kanalizasyon sızıntılarını, tehlikeli elementleri, metalleri ve mikropları
içerebilir. Toplu zehirlenme ve salgınlara neden olabilir. Bu nedenle su kesintisinden sonra
yeniden su verirken yüksek düzeyde en az 2 ppm olacak şekilde yüksek düzeyde klorlama
yapılmalı, devamında da 1 ppm den az olmayacak şekilde klorlamaya devam edilmelidir.
- Su kesintileri döneminde özellikle su şebekesine doğrudan bağlı olan ve şebekeden
otomatik olarak su alan sistemler (çamaşır makinesi, bulaşık makinesi vb.) şebekeye atık su
verebilmektedir. Bu nedenle su kesintisi döneminde bu tür cihazların şebekeden su aldıkları
vanalar kapatılmalı veya şebekeyle cihazın irtibatı kesilmelidir.
- Tüm su borularında zaman içerisinde gözle fark edilemeyecek çok küçük delikler
oluşabilmektedir. Bu delikler çok küçük olmakla birlikte borunun çevresindeki kanalizasyon
sızıntılarını, tehlikeli elementleri, metalleri ve mikropları geçirebilecek büyüklüktedir.
Şebekedeki su borularında su bulunmadığı zamanlarda boru içinde negatif basınç oluşarak bu
deliklerden boru içerisine sağlık açısından tehlikeli olabilecek maddelerin geçmesine neden
olabilir. Bu nedenle ilgili teknik personel tarafından birlik/kurum içerisindeki su şebekesi
sistemi düzenli olarak takip ve kontrol edilmeli, özellikle nedeni açıklanamayan su kayıpları
tespit edildiğinde şebekede yenileme çalışmalarının yapılması gerektiği üzerinde durulmalıdır.
- Su kesintilerinde kişiler damacana veya benzeri suları daha çok satın almaya
yöneleceklerinden ve satın alacakları miktar artacağından ucuz fiyatlı sulara veya kontrol
dışındaki su kaynaklarına yönelebilirler. Bu tür durumlarda satışa sunulan sular düzenli olarak kontrol edilmeli, analizleri gerçekleştirilmeli ve kişilerin kontrolsüz ve güvensiz su
kaynaklarına ulaşması engellenmelidir.
Bireyler Tarafından Bilinmesi ve Uygulanması Gereken Tedbirler:
- Su kesintilerinin yaşandığı dönemlerde kişiler tarafından sıklıkla aşırı miktarda su
depolanmakta ve depolanan suların bir kısmı kullanılmadan önce uzun süre beklemektedir.
Uzun süre bekleyen sularda zaman içerisinde mikrop sayısı önemli derecede artacağından
ihtiyaç fazlası su depolamak uygun değildir. Bu durumda sular geldiğinde öncelikle
depolanmış suyu tüketip yeniden taze su depolanmalıdır.
- Yukarda da anlatıldığı gibi su kesintisi sırasında ana boru içindeki basınç sıfıra
düşeceğe için daha ince borulardaki basınç ana borudan daha fazla olur. Bu nedenle su geriye
doğru akacaktır (geri emilim). Toplu zehirlenme ve salgınlara neden olabilen pis sular su
şebekesine girebilir. Bu nedenle su kesintisinden sonra sular yeniden geldiğinde 3-5 dakika ilk gelen su içilmemeli (Ancak boşa akıtıp israf etmemeli ilk gelen suyu tuvalet temizliği vb
işlerde kullanmalıdır)
- Yaptığımız incelemelerde evlerde damacanalardan su almak için kullanılan
pompaların, kullanılmaya başladıktan kısa süre sonra kendilerinin kirletici hale geldiği ve bu
pompalar aracılığı ile alınan suların mikrobiyolojik olarak ileri derecede kirli olduğu tespit
edilmiştir. Bu nedenle bu tür pompalar mutlaka kullanılacaksa düzenli aralıklarda %1’lik
klorlu su içerisinde bekletilmesi ve içerisinden %1’lik klor solüsyonu geçirilmesi
gerekmektedir. Temizleme süresi damacana değiştirme zamanlarında olmalıdır.
%1’lik klor solüsyonu hazırlanması çok kolaydır: 1 bardak çamaşır suyunun üzerine 9
bardak normal su konularak kolayca hazırlanır. Ancak dikkat edilmesi gereken nokta
kullanılan çamaşır suyu herhangi bir katkı maddesi içermemesi ve %10 aktif klor (sodyum
hipoklorit) içermesidir.
- Kişisel olarak kullanmak üzere % 1’lik klor solüsyonu yerine klor tabletleri
(üzerlerinde yazan dozajlama talimatına göre) de kullanılabilir.
- Ev içi küçük depolar (100 – 500 litre vb) su depolamak için uygun değildir. Bu tür
depolar hangi maddeden üretilmiş olursa olsun zamanla iç yüzeylerinde mikroorganizma, alg
ve yosunlar veya bunları içeren tabakalar meydana gelecektir. Büyük çaplı depolar gibi
kolayca temizlenemeyeceklerinden bir süre sonra bu depolar kirlilik kaynağı haline gelecektir.
- Su kesintilerinin yaşandığı dönemlerde boş borularda negatif basınç meydana
gelebilmekte ve borunun çevresindeki kirlilikler suya karışabilmektedir. Bu nedenle özellikle
bu dönemlerde içme amacıyla kullanılacak sular kaynatılarak kullanılmalıdır. Suların
kaynamaya başladıktan sonra ortalama olarak 1 dakika daha ocakta bekletilmesi yeterlidir. Bu
işlem insan için tehlikeli olabilecek mikroorganizmaların hemen hepsinin ölmesine neden
olacaktır.
- Kaynatılmış suyun içerisindeki gazlar uzaklaşacağından tadında bir bozulma meydana
gelir. Kaynamış suların tadındaki burukluğu gidermek için kaynatılan su kaptan kaba
aktarılarak havalandırılmalıdır. Kaynatılmış su doğrudan güneş ışığı görmeyen bir ortamda ve
ağzı kapalı olarak en az 24 saat güvenle kullanılabilir.
- İçme ve kullanma suları doğrudan güneş ışığına maruz kalmamalıdır. Güneş ışınları
birçok mikroorganizmanın ölmesine neden olurken, sudaki diğer bir çok mini canlının da
üremesinin artmasına ve suda bazı tehlikeli kimyasalların oluşmasına neden olabilmektedir.
- Suları soğuk ortamda saklamak ve hatta buz haline getirmek mikroorganizmaları
öldürmez, sadece üremelerini engeller. Bu nedenle buzdolabında bekletilen sularda da
hastalık riski olabilir.
- Klor toplumsal olarak kullanılan suların dezenfeksiyonu için bilinen en ideal ve
güvenilir yöntemdir. Ancak bireysel kullanım sırasında dikkatli olunmalı ve mutlaka %1’lik
klor solüsyonu kullanılmalıdır. İçme sularının bir litresine %1’lik klor solüsyonundan 10-12
damla ilave edilmesi genel olarak uygun klor dozuna ulaşılmasını sağlamaktadır. Sebze ve
meyvelerin yıkanmasında kullanılacak klorlu yıkama suyu için de 1 litre suya 20-25 damla
yeterli olacaktır. Sebze ve meyvelerin genelde 30-35 dakika bu suda bekletilmesi uygun
olacaktır.
- Damacana veya diğer ambalajlanmış suların tamamının güvenli olmayacağı dikkate
alınmalı, su seçimine özen gösterilmelidir.
- Kontrolsüz ve denetimsiz su kaynaklarından su temin edilmemelidir (ruhsatsız su
dağıtım tankerleri, kaynağı bilinmeyen damacana suları, ruhsatsız doğal sular vb.).
- Gazlı içecekler veya meyve suları, suyun yerini tutamaz. Bu nedenle su kesintilerinin
yaşandığı dönemlerde de susuzluğunuzu su ile gidermeye çalışmalısınız. Su dışında bir içecek tüketilmek istendiğinde sıcak içecekler öncelikli olarak tercih edilmelidir.
http://www.hasuder.org/yayed/Su%20kesintisi%20durumunda%20alnacak%20onlemler.pdf